Dagbókin: NATO ráðstefna í Tirana, Albaníu

Ég er nýkominn heim af ráðstefnu um öryggismál sem haldin var í Tirana í Albaníu. Ráðstefnan hafði fjögur þemu sem voru rædd og voru þau eftirfarandi:

1.       Framtíð Afganistan

2.       Samvinna NATO og ESB

3.       Tölvuöryggi

4.       Samstarf miðjarðarhafsríkja og mið austurlandaríkja.

Þessar umræður voru mjög fróðlegar og ég mun eflaust taka fyrir einhver þemu þeirra í skrifum seinna meir á þessari síðu. Athygli vekur samstarf NATO og ESB á hernaðarsviðinu.

Heimsóknin til Albaníu var mjög fróðleg, hér eru smá bakgrunnsupplýsingar:

Ø  Um 2/3 bifreiða í Afganistan er Mercedes Bens. Ég heyrði nokkrar útskýringar á þessu, ein var sú að skipulögð glæpasamtök í Albaníu stela bensum víða um Evrópu og selja þá í Albaníu. okkur datt í hug slagorð fyrir ferðaskrifstofur: "Come to Albania, your car is already here!"

Ø  Albanía er eitt elsta samfellda ríki Evrópu og nær saga þess allt aftur til 4. Aldara fyrir Krist.

Ø  Það búa 3,6 milljónir í Albaníu þar af 600 þúsund manns í höfuðborginni Tirana.

Ø  Albanía gekk í NATO árið 2009 og er að reyna að komast í ESB.

Eftir að hafa eitt heilum degi á gangi um borgina Tirana voru niðurstöður mínar m.a. þessar:

o   Albanir eru mjög ólíkir Íslendingum og það er í raun alveg sama hvar ég var í Albaníu ég hefði aldrei getað verið á Íslandi.

o   Maðurinn í afgreiðslunni á hótelinu mínu bauðst til að útvega okkur handsprengjur og AK-47 riffla ef við vildum kaupa.

o   Albanir virðast vera mjög duglegir að næla sér í styrki en Evrópusambandið var að fjármagna enduruppbyggingu á köstulum í landinu, Bandaríkin hafði fjármagnað enduruppbyggingu klukkuturnsins fræga í Tirana og Sádí Arabía var að fjármagna enduruppbyggingu miðborgar torgsins í Tirana.

o   Albanski örnin er því miður ekki tvíhöfða, en hann er hinsvegar rosalegur.

o   Vatnið sem er selt í flöskum í Albaníu er skv. Flöskunum „the only water suitable for children“ ég hef miklar áhyggjur eftir að ég las þetta um hvort óhætt sé að gefa syni mínum íslenskt vatn.

o   Tirana er eina höfuðborg Evrópu sem hefur ekki McDonalds, já að undanskilinni Reykjavík að sjálfsögðu, nú er bara spurning hvor borgana verður á undan að ná þessum mælikvarða hásiðmenningar í heiminum í dag.

Í heildina var ferðin til Albaníu virkilega skemmtileg. Ég vissi ekki mikið um landið, en eftir heimsóknir á söfn og helstu staði landsins ásamt fornleifauppgreftri þar sem gamalt hringleikahús sem Rómverjar byggðu á annarri öld eftir Krist var grafið upp er ég nú fróðari og fallegri.

Tirana fær eftirfarandi umsögn:

Fólk var almennilegt og kurteist og lítil ástæða var til að óttast um öryggi sitt enda vel sýnileg löggæsla ég var meira að segja tæklaður af hermanni fyrir að fara inn á „military zone“ í miðri borginni og tvisvar í ferðinni hafði leyniþjónustan afskipti af mér fyrir að vera á stöðum sem ég átti ekki að vera. Það er vissulega mínus að enginn McDonalds var á svæðinu og ég verð að segja að innlendur matur fannst mér ekkert sérstakur. Borgin ber sýnilegan keim af því að hafa verið undir stjórn kommúnista bæði með stóra miðborgar torginu og öllum einsleitu blokkunum sem eru fyrir utan borgarkjarnan.

Mér leið vel í Albaníu en ég tel það ólíklegt að ég fari þangað aftur.

Kappakveðja

Tryggvi

Undankeppnir fyrir Heimsmeistaramótið í Tennisgolfi eru hafnar...

Sjá nánar um málið hér!

Hin óbærilegi þungleiki skattheimtunnar: Stutt fræðsla um skatta og hvernig skattar í dag eru gróflega misnotaðir.

Hvað er skattur?

Skattar eru gjöld sem ríkið innheimtir til að borga samfélagslega mikilvæg útgjöld sem eru álitin þörf til að samfélagið virki, t.d. löggæslu og vegakerfi.

Það sem skattgreiðandinn þarft að átta sig á er að öll ríkisútgjöld þarf hann að borga fyrir á einn eða annan hátt.

Þegar ríkið ákveður að byggja t.d. tónlistarhús þá er ríkið að skylda þig til að nota peningana þína, vinnuframlagið þitt í það að byggja tónlistarhús. Eins og staðan er í dag á Íslandi þá eyðir meðal Íslendingurinn nær fimm mánuðum ársins í að vinna fyrir ríkið. Semsagt ríkið tekur 40% af launum þínum og þá er ekki talin með öll auka skattlagningin sem þú átt eftir að borga eftir að þú færð launin þín eins og skatt af bensíni, matvörum, innflutningstolla og svo ekki sé minnst á verðbólguna.

Sérfræðingar hafa sumir hverjir áætlað að ríkið taki um 2/3 hluta af launum þínum í skatta, beina og óbeina.

Þegar raunveruleikin þinn er orðinn þannig að þú eyðir meira en helming af þínum vinnutíma í að vinna fyrir ríkið þá hlýtur þú að vilja sjá að peningarnir þínir séu notaðir í mjög nauðsynlegar aðgerðir.

Sé hinsvegar skoðað hvernig ríkið eyðir peningunum þínum þá grunar mig að þig myndi mjög fljótlega blöskra og hugsa: „er ekki betra að ég haldi stærri hluta af peningunum mínum og ráðstafi þeim sjálfur, í stað þess að ríkið sé að neyða mig í að borga fyrir hluti sem engin samfélagsleg nauðsyn er í?“

Hvernig ráðstafar svo ríkið þeim peningum sem þú borgar í skatta?

Ríkið er ekki að sinna því að viðhalda nægilega öflugu vegakerfi eða löggæslu, en hefur hinsvegar, svo dæmi sé tekið, á síðustu árum eytt 27 þúsund milljónum í tónlistarhús (þetta er 27.000.000.000 kr.) og reyndi ríkið meðal annars að taka á sig 700 milljarða króna skuld einkabanka með háum vaxtagreiðslum sem þjóðinni tókst að stöðva. Hér bið ég þig lesandi góður að festast ekki í flokkspólitík þegar þú metur þessar aðgerðir, allir flokkar hafa gerst sekir um svona glórulausa meðferð á skattfé almennings.

Hugsaðu þér ef ríkið hefði sleppt því að rukka vinnandi íslendinga um 27 þúsund milljónir króna og leyft íslendingum sjálfum að ráðstafa þessu fé í það t.d. að stofna ný fyrirtæki, hefja rekstur, flytja inn vörur, byggja hús, menntun osfrv.

Þarf ekki að fara að endurskoða hvernig skattlagning og eyðsla ríkisins fer fram á Íslandi?

Ef þú ert ekki enn alveg viss þá bið ég þig að lokum lesandi góður að velta þessari pælingu fyrir þér:

Þú stofnar fyrirtæki og tekur áhættu og leggur fé þitt að veði. Allt það tap sem kann að hljótast af þessari áhættu tekur þú á þig sjálfur, ef þú tapar hundrað krónum þá missir þú hundrað krónur. En um leið og þú ferð að græða þá kemur ríkið og tekur 40 krónur af hverjum hundrað sem þú græðir (meira ef þú tekur með aðra skattlagningu eins og tolla, bensín eða verðbólgu með). Þarna er tekinn stór hluti af þeim peningum sem hægt væri að nota til að stækka fyrirtækið og veita fleira fólki atvinnu og tækifæri. Á endanum hlýtur atvinnurekandinn/frumkvöðullinn að spyrja sig: „borgar það sig að vera að taka áhættu með mínum peningum?“

Skattpínd kveðja

Tryggvi

 

Stórmerkileg þróun í hernaðarmálum Evrópu! Visegrad hópurinn stofnar herdeild.

Stórmerkilegur atburður átti sér stað 12. maí s.l. sem fékk ekki mikla athygli fjölmiðla. Svokölluð Visegrad (V4) ríki sem eru: Pólland, Slóvakía, Tékkland og Ungverjaland, tilkynntu standsetningu á sameiginlegri orrustufylkingu/herdeild (e. Battlegroup) undir stjórn Póllands. Herdeildin  verður tilbúin árið 2016 og verður utan NATO. Visegrad hópurinn var stofnaður árið 1991 til að auka samstarf og samheldni meðal ríkjanna.

Það er mat hernaðarsérfræðinga að þetta útspil Visegrad ríkjanna sé viðbragð við vaxandi hernaðarumsvifum og beittari utanríkisstefnu Rússa. Rússar hafa aukið umsvif sín í mörgum af fyrrum Sovétríkjalöndunum undanfarin ár og árið 2008 sem dæmi réðust þeir inn í Georgíu.

Vaxandi vandi NATO

Þá má einnig nefna að geta NATO til að veita öryggis regnhlíf um Evrópu er sífellt oftar dregin í efa og eru núverandi efnahagsörðugleikar að sýna fram á mikið af veikleikum í varnarbandalaginu. Til að byrja með þá er það ljóst að Bandaríkin bera höfuð og herðar í vörnum sambandsins. Bandaríkin bera ábyrgð á um 75% af útgjöldum NATO til varnarmála og hefur hlutur þeirra farið vaxandi undanfarin ár. Þá bera Bandaríkin ávallt  megin þunga allra hernaðaraðgerða og þurfa bandalagsríki þeirra iðulega að treysta á þá fyrir upplýsingaöflun, skipulag og oftar en ekki tæknigetu fyrir t.d. miðunartækni, staðsetningarbúnað og samskipti.

Í ljósi fjármálaörðugleika Bandaríkjanna hefur verið rætt á bandaríska þinginu um aðgerðir eins og að skera niður útgjöld til hernaðarmála, láta Evrópu sjá í ríkari mæli um eigin varnir, loka jafnvel herstöðvum í Evrópu og fleira í þessum dúr. Þá hafa einnig heyrst raddir frá þungavigtarmönnum eins og Robert Gates fráfarandi varnarmálaráðherra að minnkandi fjárframlög annarra ríkja muni á endanum leiða til þess að Bandaríkin neyðist til að ganga úr NATO enda setji slíkt sjálfkrafa auknar byrðar á Bandaríkin.

Samstaða NATO ríkja í erfiðum málum hefur heldur ekki alltaf verið góð (Þýskaland er t.d. ekki hrifið af Libýu aðgerðum) og sífellt minni útgjöld til varnarmála hafa farið samfara minnkandi getu Evrópuríkja til að hefja og viðhalda hernaðaraðgerðum.

Allt þetta er að valda ofangreindum Austur-Evrópuríkjum áhyggjum þegar þau standa frammi fyrir hugsanlegri hernaðarógn frá Rússum og spurningunni um hvernig best sé að haga vörnum sínum.

Þá hefur vandræðagangur Evrópusambandsins við að aðstoða aðildarríki sín í þeim efnahagsörðugleikum er nú ganga yfir fengið mörg Evrópuríki til að endurhugsa sína afstöðu gagnvart ríkjasambandinu og hvort e.t.v. sé ekki nóg að treysta á Evrópusambandið þegar kemur að slíku ríkjasamstarfi.

Þjóðverjar að snúa sér til Rússlands

Þá er það síðasta og það sem ég tel vera merkilegasta ástæðan.

Hæg en stöðug áherslubreyting í utanríkisstefnu Þjóðverja þar sem Þjóðverjar eru í sívaxandi mæli að snúa sér til Rússlands. Þjóðverjar hafa undanfarin ár þurft að bera hitan og þungan af efnahagsvanda annarra Evrópusambands ríkja og er Þýskaland oft kallað banki Evrópusambandsins. Á sama tíma og þýskir peningar fara í björgunaraðgerðir er samband þeirra við Rússland að verða meira aðlaðandi bæði sjá Rússar Þýskalandi fyrir megninu af þeirri orku sem landið notar og svo hafa þýskar fjárfestingar verið í síauknum mæli að rata til Rússlands. Þá hefur opinber stefna mildast mjög í garð Rússlands og er stefnt að aukinni samvinnu á mörgum sviðum á milli ríkjanna. Þetta veldur ákveðinni ólgu meðal Visegrad ríkjanna.

Til að bæta svo gráu ofan á svart þá hafa tilraunir nágrannaríkja Visegrad landanna um að mynda stefnur og ríkistjórnir sem eru hliðhollari vesturlöndum mistekist. En vonir um að öfl sem vildu í þá átt í bæði Hvíta Rússlandi og Úkraínu hafa brostið síðastliðið ár.

Pólland tekur við forsæti Evrópusambandsins núna í júlí til sex mánaða og hafa þeir ekki farið leynt með það að áhersla þeirra verður á hernaðarmátt Evrópu.

Niðurstaða

Áhugavert í þessu öllu saman verður að sjá hvort að Visegrad ríkin muni sækjast eftir bandalagi við Rúmeníu og Búlgaríu (og jafnvel Tyrkland þegar lengra er komið) og hvort að þetta skref komi til með að veikja NATO eða styrkja.

Það er mjög merkilegt að V4 ríkin telji sig þurfa að mynda hernaðarbandalag utan NATO og sendir það mjög sterk skilaboð um hvernig þau telja annarsvegar utanríkisstefnu Rússland vera að ógna sér og hinsvegar hvernig þau álíta getu NATO vera að þróast. 

Virðing

Tryggvi

Framtíðin er Íslands

Séu Íslendingar spurðir um stöðu Íslands í dag fást misjöfn svör. Nokkur hluti þjóðarinnar er svartsýnn og sjálfstraust Íslendinga er líklega minna eftir efnahagshrunið haustið 2008. En þrátt fyrir undangenga atburði og óljósa stöðu á líðandi stundu  er vissulega ástæða til að fyllast bjartsýni.

 

Ljóst er að miklar breytingar munu setja svip sinn á heimsmyndina á næstu árum. Næstu 50 ár eða svo munu að öllum líkindum einkennast  af því hvernig einstökum þjóðum og alþjóðasamfélaginu í heild tekst að eiga við ögrandi viðfangsefni eins og loftslagsbreytingar, fólksfjölgun og hráefnaskort. Í þessu tilliti stendur Ísland mjög vel að vígi og ef styrkleikar Íslands á þessum sviðum verða nýttir er ástæða til bjartsýni.

 

Íslendingar hafa í dag aðgang að fimm sinnum meiri orku en við þurfum til eigin nota. Ekki nóg með það heldur er orkan sem Íslendingar nota að miklu leyti endurnýjanleg og umhverfisvæn. Þá hafa Íslendingar aðgang að matvælakistu sem getur dugað  margfalt fleiri íbúum en byggja okkar fámennu eyju. Verði staðið rétt að nýtingu þeirrar auðlindar,  er ekki óvarlegt að áætla að íslensku fiskimiðin eigi jafnvel eftir að reynast enn meiri gullkista  fyrir þjóðarbúið en þau hafa verið hingað til.

 

Ísland er landfræðilega einangrað og nýtur þeirrar sérstöðu að vera á milli Norður-Ameríku og Evrópu. Íslendingar hafa átt það til að vilja aðlaga sig öðru hvoru hvelinu. Ég tel að slíkur hugsanaháttur taki ekki nægilegt mið af bæði landfræðilegri og menningarlegri sérstöðu okkar. En Íslendingar hafa í áranna rás  sótt til beggja heima og gætu auðveldlega skilgreint sig landfræðilega í hvoru hvelinu. Þess vegna ættu Íslendingar að beita sér fyrir því að sækja hið besta frá  báðum heimum. Hvernig sem á það er litið þá kemur það okkur vel til lengri tíma að vera óbundinn í þessu tilliti.

 

Íslendingar hafa aðra sérstöðu sem er mjög verðmæt og ber að vernda. Hún er sú að Íslendingar eiga sér enga erlenda óvini og hafa það orðspor að vera friðsæl þjóð. Þetta er orðspor sem eykst að verðmætum leiði eitthvert ofangreindra viðfangsefna þjóðir heims í vanda. Norðmenn hafa sem dæmi nær alla síðustu öld lagt áherslu á  að verða þekktir sem friðsæl þjóð. Norðmönnum hefur tekist þetta virkilega vel og er oft leitað til þeirra á alþjóðavettvangi sem eftirlitsaðila eða sáttasemjara. Íslenska ríkið verður á hverjum tíma að halda þannig á málum að við blasi íslenskt lýðræðisríki,friðsælt, frjálst og með heilbrigt og öflugt viðskiptaumhverfi. Í óstöðugum heimi er slíkt orðspor ómetanlegt.

 

Dr. Laurence C. Smith prófessor í jarð- og loftslagsvísindum  við Kaliforníuháskóla í Los Angeles og höfundur bókarinnar „The New North“ hélt nýverið erindi á vegum rannsóknarmiðstöðvarinnar RSE og Varðbergs, samtaka um vestræna samvinnu og alþjóðamál, þar sem hann benti á margar áhugaverðar staðreyndir um Ísland. Dr. Smith benti m.a. á að Ísland hefur veðurfræðilega sérstöðu þegar kemur að þeim loftslagsbreytingum sem spáð hefur verið. Sökum áhrifa Atlantshafsstraumsins verða ekki eins afgerandi hitabreytingar á Íslandi  og annars staðar í heiminum komi til þess að spár um hlýnun jarðar rætist. Þá benti Smith einnig á að Ísland hefur algjöra sérstöðu opnist  siglingaleiðir yfir Norðurskautið, en Smith er handviss um að það muni gerast að öllum líkindum innan 10-20 ára. Í þeirri þróun liggja mikil sóknartækifæri fyrir Ísland.

 

Þetta er ekki nema toppurinn á ísjakanum þegar kemur að því að fara yfir bjarta framtíðarstöðu Íslands. Þessir kostir sem þjóðin hefur verið blessuð með munu þó ekki sjálfkrafa skila auði og velsæld heldur þarf að hlúa að þeim og halda rétt á spilunum. Gæta verður vel að öllum ákvörðunum sem  hafa áhrif á getu okkar til að njóta þess sem framtíðin hefur að bjóða á Íslandi tækifæranna, tími þeirra er alls ekki liðinn.

Virðing

Tryggvi

Hagkerfi Svíðþjóðar sjóðheitt - Lexía fyrir Ísland?

Án þess að mikið hafi farið fyrir því þá hafa Svíar á síðustu árum verið að ganga í gegnum einskonar byltingu í hagstjórn. Árangurinn er orðinn það mikill að tekið er eftir og hafa hagfræðingar og fjármálablöð víða um heim lofað aðgerðir sænsku ríkisstjórnarinnar.

 

Svíþjóð lenti í efnahagsvandræðum í kringum 1990 og varð þá gagnger bylting í stjórnunarháttum Svía í efnahagsmálum. Beygt var útaf stefnu ríkisafskipta sem hafði einkennt sænska stjórnunarhætti í áratugi og farið var að losa um hömlur (regluverk) á hinum ýmsu sviðum eins og iðnaði og fyrirtækjarekstri, skattbyrði var lækkuð og lífeyrissjóða kerfið einkavætt að hluta, afnumin einokun ríkisins á hinum ýmsu sviðum viðskipta og einkavætt hin ýmsu ríkisfyrirtæki. Síðast en ekki síst þá voru opinber útgjöld skorin niður verulega.

Til fróðleiks má einnig nefna að komið var á svokölluðu ávísana kerfi (e. voucher system) fyrir skólakerfið sem virkar þannig að skólarnir þurfa að keppa um börnin og fjölskyldur hafa val um hvert börn geta farið í skóla og fylgir þá peningurinn með barninu. Þetta kerfi hefur skilað sér í mikilli ánægju meðal fólks með kerfið og samkeppnishæfari og betra skólakerfi (skv. mati og árangri). Til gamans má geta að eina bæjarfélagið á Íslandi sem fylgir svipuðu kerfi er Garðabær en þar er eimitt hæsta ánægjuhlutfall á landinu með skóla.

Í dag metur World Economic Forum sænska efnahagskerfið vera það næst samkeppnishæfasta í heimi á eftir Sviss. 

Síðan árið 2006 hafa skattar verið lækkaðir verulega í Svíþjóð. Þá hafa skilyrði fyrir bótum og ríkisstuðning verið hert og reynt að gera það kerfi meira hvetjandi fyrir launþegann að snúa aftur á vinnumarkað. Þær aðgerðir hafa skilað gífurlegum árangri og má t.d. nefna þær tölur að áður en núverandi ríkisstjórn komst til valda treystu 24% af vinnufærum Svíum á einhverskonar velferðar kerfi til að komast af (t.d. atvinnuleysisbætur, örorkubætur osfrv.), í dag er þetta hlutfall 15% og það lægsta í ESB. Það þarf vart að taka það fram hversu gífurlega mikil verðmæti og hagsæld skapast þegar 9% af vinnuafli þjóðar hættir að treysta á ríkið fyrir afkomu sína og fer í staðin að miðla til kerfisins með framlagi sínu og tryggja afkomu sína sjálft. Svona breytingar gera það svo að verkum að hægt er að gera hluti eins og að lækka skatta sem aftur virkar eins og innspýting í hagkerfið.

 

Allar þessar breytingar skiluðu því að Svíþjóð fór inn í alþjóðlegu bankakreppuna árið 2008 með fjármálakerfi sem byggði á mjög öflugum grunni, sem var opið og frjálst og undir traustri fjármálastjórn.

Atvinnuleysi jókst hratt í Svíþjóð strax eftir bankakreppuna en sænska kerfið var ekki lengi að koma sér aftur á fætur og hefur sænski seðlabankinn í dag áhyggjur af ofhitnun kerfisins, en mikill útflutningur hjálpaði Svíum að ná sér fljótt. Á seinni ársfjórðungi 2010 þegar Svíþjóð kynnti hagvaxtartölur upp á 4,6% sagði Wall Street Journal að Svíþjóð væri “mesta velgengnissagan í Evrópu eftir bankahrun” (e. „biggest success story in post-recession Europe“).

Svíþjóð er í dag með lægsta fjárlagahalla á móti Vergri landsframleiðslu (deficit to GDP) í Evrópusambandinu og standa nú yfir áætlanir um að einkavæða eignir ríkisins fyrir um 14 milljarða dollara og með því er stefnt að því að geta lækkað skatta enn frekar á þegna landsins.

Undir frjálsu markaðshagkerfi Svíþjóðar sem er að lækka skattbyrði og minnka ríkisútgjöld hafa einkafyrirtæki blómstrað.

 

Ég hef verið að skoða efnahagsmódel annarra ríkja undanfarið og þegar mér var kynnt það sænska og verð ég einnig að benda t.d. á það Svissneska og Kanadíska að þá gat ég ekki annað en hugsað: þurfum við ekki að fara að læra af velgengni þessara ríkja?

Það er orðið nokkuð ljóst að höft og háir skattar eru ekki leið út úr kreppu, þvert á móti virðast þessar aðferðir dýpka kreppuna á meðan á sama tíma eru mjög góðar fyrirmyndir af öðrum leiðum í löndunum í kringum okkur sem eru að skila mjög góðum árangri.

 

Kappakveðja

Virðing

 

Tryggvi

Nútíma og framtíðarhernaður (pt. 4 - eftirmálar Afganistan og Írak)

Afganistan

Þegar Bandaríkjamenn réðust inn í Afganistan árið 2001 var það mat hernaðarsérfræðinga að Bandaríkjamenn myndu lenda í miklum vandræðum í landinu eins og Sovétríkin höfðu gert áratug á undan og Bretar á undan því. Erfitt landslag eins og miklir fjallgarðar og kviksyndi myndu torvelda hernaðaraðgerðir og Bandaríkjamenn myndu á endanum festast í skæruliðahernaði við heimamenn. Sú var þó ekki raunin.

Með hátæknihernaði og stuðning við Afganska Norður Bandalagið voru talíbanar þvingaðir út úr landinu og í Pakistönsku fjallgarðana. Hernaðarsérfræðingar Kínverja sem fylgdust vel með hernaðaraðgerðum bentu t.a.m. á lykilhlutverk langdrægra sprengjuvéla og stýriflauga í nákvæmni-sprengjuárásum. En slík notkun í samþættingu við úthugsaða notkun sérsveita á jörðu niðri ásamt öflugu upplýsinga neti (e. intelligence network) skilaði gríðarlega góðum árangri. Þá hefur einnig verið bent á mikilvægt hlutverk AH-64 árásaþyrlna og AC-130 byssuskipa (e. gunship) sem eru flugvélar sem veita stuðning við herlið á jörðu niðri (e. air support).

 

Írak

Árið 2003 réðust Bandaríkjamenn inn í Írak og enn eina ferðina var hernaðarmáttur þeirra sýndur með afgerandi hætti. Þær lexíur sem hernaðar greinendur hafa dregið af Írak (ath: hernaðarhlutanum þ.e.a.s. áður en skæruliðastríðið hófst) voru þær að mikilvægi tæknilegs forskots var enn og aftur undirstrikað, þættir eins og: upplýsingatækni, samskiptanet, mikill hreyfanleiki hersveita, gott upplýsingar-öflunar-net (e. intelligence network) sýndu verðmæti sitt. Þá var það lofsamað hversu fáa hermenn hlutfallslega Bandaríkjamenn þurftu að beita til að ná ótrúlega miklum og afgerandi hernaðarlegum árangri. E.t.v. var það ein helsta lexía stríðsins í Írak; að með góðu samskiptaneti, vel hreyfanlegum hersveitum, öflugu upplýsinganeti og tæknilegum yfirburðum var hægt að skera niður þörfina á umdeildasta og verðmætasta hráefni í nútíma stríðsrekstri: mannslífum!

 

Kína bregst við

Það er ekki að ástæðulausu að aðeins ári eftir innrásina í Írak kom fram í hvítskýrslu Kínverja um varnarmál að helsta áherslan í nútímavæðingu kínversku hernaðarvélarinnar yrði nú upplýsingavæðing (e. informationization) þar sem samskiptakerfi og upplýsingakerfi yrðu m.a. tekin í gegn. Þessu ferli var fylgt eftir árið 2006 þegar lengri tíma nútímavæðing hersins var kynnt og tók hún skýrt mið af þeim lærdómi sem einkum hafði komið fram í Afganistan- og Írak stríðunum sem sýndu hernaðaryfirburði Bandaríkjamanna. Stefna Kínverja í dag er sú að vera „capable of winning informationized wars by the mid-21st century“ sem útleggst „að geta unnið upplýsingavædd/tæknivædd stríð í kringum miðja 21. Öldina. Það má telja það líklegt að þessu markmiði sé beint að Bandarísku hernaðarvélinni og gefur til kynna að stefna Kínverja sé sú að vera orðnir öflugasta hernaðarveldi heims upp úr miðri þessari öld (ath: þetta eru bara getgátur, Kínverjar hafa passað sig mjög að gefa lítið uppi um áætlanir sínar).

Flestöll „nútíma hernaðarríki“ voru búin að móta metnaðarfullar endurmótunarstefnur á herjum sínum fyrir bankahrunið árið 2008. Margar af þessum metnaðarfullu áætlunum hafa „grennst“ nokkuð ef svo má að orði komast að sökum fjárskorts og hafa meira að segja komið nokkrar vel óvæntar beygjur eins og tilkynning Breta og Frakka um samstarf í hernaðarmálum í fyrra. En þetta breytir því ekki að það er stefna flestra nútíma herja í dag að "grenna" sig í mannafla og vígvélum en tæknivæða á sama tíma. Þetta er að miklu leyti viðbragð við þeim lexíum sem væru lærðar í þrem síðustu stríðum Bandaríkjamanna þar sem landhernaði var beitt: fyrra og seinna Persaflóastríði og Afganistan. Þá á algerlega eftir að ræða „skæruliða“ hluta Írak stríðsins og þau áhrif sem hann hefur haft. Meira um það síðar.

Virðing

Tryggvi

 

Nútíma og framtíðarhernaður (pt. 3 Lexía Persaflóastríðsins, herir minnka, auka skilvirkni og tæknivæðast)

 

Í Persaflóastríðinu árið 1991 í Kúveit og Írak má segja að Bandaríkjamenn hafi sett upp sýningu í hernaðarmætti. Bandaríkjamenn sýndu að með tæknilegum yfirburðum gátu stríðsátök verið óvenju nákvæm og skilvirkari en nokkru sinni fyrr. Sagan hefur í raun ekki enn dregið almennilegan lærdóm af Persaflóastríðinu en hernaðar lexían er skýr og breytti eðli hernaðaruppbyggingar í heiminum. Bandaríkjamenn notuðust við hina nýja „stealth“ tækni á sprengjuvélum sínum þar sem F-117A sprengjuvélinni var m.a. beitt. Þá notuðust Bandaríkjamenn einnig við nákvæmni sprengjuárásir (e. precision bombing) og skipulag hernaðaraðgerða sem er kallað „information operations and dynamic maneuver warfare“ sem í hrárri þýðingu myndi útleggjast „upplýsinga aðgerðir“ og „breytilegur tilfærslu hernaður“.

 

Bandaríkjamenn sprengdu með svo mikilli nákvæmni, með hjálp stealth sprengjuvéla og stýriflauga gegn hernaðarlega mikilvægum skotmörkum Íraka, að það vakti mikla eftirtekt. Írakar, sem á þessum tíma voru taldir eiga fjórða stærsta her í heimi, gátu illa varið sig gegn mætti Bandaríkjanna. Herir út um allan heim gátu ekki annað en bæði dáðst af og hræðst tæknilega yfirburði Bandaríkjanna á hernaðarsviðinu sem komu svo glögglega í ljós í þessum hernaðaraðgerðum. Skriðdrekar Íraka voru týndir út hver af öðrum með loftárásum eða með því að M1-Abrams skriðdrekar Bandaríkjamanna einfaldlega sprengdu þá upp áður en Írakar gátu brugðist við enda mið og drægni bandarísku skriðdrekana mun betra. 

 

Þegar Saddam Hussein setti svo upp öfluga gagnsókn sem beitti m.a. SCUD eldflaugum, settu Bandaríkjamenn upp svokölluð PATRIOT eldflaugavarnarkerfi og náðu að skjóta niður stóran hluta af þeim eldflaugum sem Saddam sendi. En stefnu og staðsetningu eldflauganna námu Bandaríkjamenn með gervihnöttum þar sem ferill eldflauganna var svo reiknaður út með tölvum.

 

Lexían sem herir heimsins lærðu í Persaflóastríðinu var hversu gífurlega miklu máli það skipti að hafa heri sína tæknilega þróaða. Önnur lexía sem herir eins og sá Kínverski og Rússneski lærðu var hversu miklir yfirburðir Bandaríkjanna voru raunverulega orðnir.

 

Það er erfitt að mæla hversu miklar afleiðingar fyrra Persaflóastríðið hafði á hernaðar þróun í heiminum, en það má draga þá ályktun að þarna hafi farið í gang sú þróun sem er núna ríkjandi hjá vestrænum herjum og er sífellt að ná fótfestu meðal annarra öflugra herja eins og hjá Indlandi, Kína og Rússlandi. Lærdómurinn var sá að herir sem fastir hafa verið í svokölluðu „Clausewitz“ módeli með stórum og öflugum landherjum og mikið af vélarafli eins og skriðdrekum væru ekki endilega skilvirkustu herirnir. Frá lokum Kalda Stríðsins hafa flestir af stærstu herjum heims unnið markvisst að því að gera heri sína minni og skilvirkari með hátækni baklandi eins og öflugu samskiptaneti, eftirlitskerfum,  og eldflaugum ásamt því að minnka en nútímavæða flugheri sína og flota.

 

Það má draga margar fleiri lexíur af Persaflóastríðinu og vilja margir t.d. bera það saman við Víetnam stríðið í því samhengi að hjá Írak var vel skilgreindur óvinur með skilgreind hernaðarskotmörk og hafi það skipt höfuðmáli í velgengni bandaríska hersins. Gagnrýnendur á uppbyggingu bandarísku hernaðarvélarinnar seinni ár hafa svo aftur bent á sambærilegar „lexíur“ með seinna Persaflóastríðið sem hófst árið 2003. En þar enn og aftur settu Bandaríkjamenn upp hernaðarsýningu og jörðuðu alla hernaðar andstöðu á nokkrum dögum, en þá hófst erfiði hlutinn sem var „ósamhverfur hernaður“ (e. asymmetric warfare) gegn óskilgreindum óvin. Þessi áskorun varð svo enn frekar til þess að uppbyggingu vestrænna herja og varnarkerfa var breytt. Það fer ég hinsvegar dýpra í seinna.

 

Virðing

 

Tryggvi

Teppi Vs. Parket

Ég tel íslensku þjóðina vera á villigötum. Mikið parket æði hefur gripið um sig sem hefur engan rétt á sér. Þessi stutti pistill er mín heiðarlega tilraun til að leiðrétta þennan útbreidda misskilning.

Byrjum á því að fara yfir kosti þess að hafa parket heima hjá þér:

-Sagt er að þrif verði auðveldari.

-Hægt að línuskauta inni hjá sér

Já kostirnir eru nú ekki fleiri en þetta.

 

Tökum nú teppi:

-Er hlýrra

-Þægilegra að ganga á

-Þarf ekki að þrífa á hverjum degi eins og parket svo maður geti labbað berfættur á því án þess að fá mylsnu, ryk og annað fast undir iljarnar.

-Maður getur sinnt verkefnum sínum liggjandi á gólfinu og liðið vel.

-Auðvelt er að detta í ófyrirséða glímu.

-Heimilislegra, hlýlegra yfirbragð (vísindalega sannað)

-Betra að vera berfættur

-Glös og annað brotna síður ef maður missir það á teppi

-Maður meiðir sig ekki ef maður hrasar

-Ólíklegra að maður renni og hrasi

-Hljóðeinangrar og minnkar bergmál

-Ódýrari

Ég skal vissulega viðurkenna það hér að þetta er áróðurspistill. En ég hef átt í þessari deilu við hundruði parket-sinna og það víða um heim og það eru alltaf einu og sömu rökin: það er erfiðari að þrífa teppi.

Ég hlusta ekki á svona uppgjafartón og tel það einnig að allir þeir kostir sem teppin gefa í staðin vega fyllilega upp á móti þessu og gott betur.

Fáum teppin heim.

Teppakveðja

Virðing

Tryggvi

Mun ég aldrei eignast mitt eigið hús? Kynslóða pung högg

Aðvörun: þessi pistill er ekki hressandi eins og ég reyni almennt að hafa skrif mín!

 

Ég er á þeim skemmtilega aldri að vera að detta út á vinnumarkaðinn og alvöru lífsins. Vissulega gerist þetta misjafnlega snemma hjá fólki eftir því hvort og hversu mikið það kýs að mennta sig áfram og fleira í þeim dúr, en fyrir flesta er þetta svona upp úr 20 ára aldri. Mig langar, eins og flestum, að vita til þess að ef ég verð duglegur og tekst að fara sæmilega vel með peningana mína þá geti ég að lokum eignast mitt eigið húsnæði og trallað þar með fjölskyldunni (íslenski draumurinn). En núna segja mér margir fjármálaspekingarnir sem ég umgengst að kynslóðin mín stefni í að verða einskonar týnda kynslóðin í þessu þ.e.a.s. verði kynslóðin sem mun alltaf leigja og aldrei eignast húsnæði!

 

Ha? Af hverju segja þessir menn mér slíkar þrumufréttir með svellköldu yfirbragði?

 

Ástæðan er flókin og e.t.v. of flókin til að skýra niður í grunninn í þessum stutta pistli, en ein kenningin er sú að eignabólan sem átti sér stað í kreppunni og meðal annars tvöfaldaði húsnæðisverð á 4 árum hefur ekki skilað sér í sambærilegri lækkun á við krónuna sem varð eftir kreppu og eru þess vegna fasteignir á Íslandi í dag að miklu leyti yfir verðsettar. Þetta helst í hönd við þá staðreynd að í þeirri öldu uppboða og gjaldþrota sem hefur riðið yfir Ísland síðasta árið eða svo hafa bankarnir og ríkið orðið langstærstu fasteignaeigendurnir (voru það reyndar einnig fyrir en hlutföllin hafa stækkað) og að hafa þess vegna að  sama skapi lang mestu hagsmuna að gæta með að húsnæðisverð haldist hátt, enda er nokkur hluti eignasafna og veða þeirra í fasteignum hérlendis. Til að bæta enn gráu ofan á svart þá er orðið miklu erfiðara að taka lán á Íslandi og fást mun lélegri lánskjör sem er slæmt fyrir venjulegan borgara sem vill kaupa eigið húsnæði. Að lokum til að bæta svörtu ofan á kolsvart þá eru höft á landinu sem festa inni fjármagn sem þýðir það að milljarðar króna eru fastir á landinu með svo gott sem engin fjárfestingar tækifæri og liggur því ljóst við að taki fasteignamarkaðurinn að einhverju leyti við sér munu þessir peningar sópast þangað og hafa þeir nú þegar að nokkru leyti byrjað á slíkum flutningum og þar með hækka verðið enn frekar.

 

Einn af fjármálaspekingunum sem ég nefndi hér að ofan tók þannig til orða að: „stærsta eignatilfæring sögunar“ væri núna í gangi á Íslandi. Sá hinn sami benti á Sviss til samanburðar og stór eignarhaldsfélög fasteigna sem eiga þar flestar eignir og fólk hefur einfaldlega sætt sig við að leigja en ekki eiga. Stefna ríkisstjórnarinnar um „skilvirkan leigumarkað“ hlýtur svo að skjóta skökku við í þessari þróun enda getur óþægileg aukaverkun að slíkri stefnu verið sú að ríkið og bankarnir gleypa upp íbúðirnar og leigja þær svo í kerfi sem stuðlar að aðgengi á leigumarkað en ekki eignamarkaði..

 

Hvað þýðir þetta allt saman?

 

Eignaréttur fólksins liggur undir skotárás, enda hefur það alltaf verið talið grunnforsenda eignaréttarins að geta eignast eigið heimili.

 

Vissulega gæti verið að bankarnir eða ríkið færu í einhvern flatan niðurskurð og myndu taka á sig verð leiðréttingu, mér finnst það bara mjög ólíklegt.

 

Dæmi um hversu erfitt þetta er orðið:

Meðallaun á Íslandi skv. Hagstofu eru 334 þúsund krónur á mánuði.

3ja herbergja u.þ.b. 120fm íbúð á höfuðborgarsvæðinu meðalverð er svona u.þ.b. 30 milljónir (ekki vísindalega reiknað)

80% lán af því á hagstæðustu vöxtum lítur svona út:

24 milljón kr lán til 25 ára. Borgar til baka um 67 milljónir

Þetta eru 2,7 milljónir á ári til afborgana eða 65% af launum meðalmannsins (ATH einföldun, vissulega munu meðallaun væntanlega hækka osfr. Það liggur því ljóst við að lán skal maður forðast í lengstu lög og taka sem minnst af (nema að sjálfsögðu að þú hafir einhver mögnuð fjárfestingartækifæri) og sparnaður og útsjónarsemi verða gullslegnar dyggðir.

Svo að ég skilji ekki við fólk í algjöru sjokki þá ætla ég að benda á að þetta eru vissulega bara kenningar og að margt gæti gerst sem myndi breyta núverandi þróun.

Dapurleg Fasteignarkveðja sem kemur þó með loforði um að ég mun ekki skrifa eins dapurlegan pistil næst.

Tryggvi